رشد کودک ۱۲ ماهه؛ کودک یک ساله چه مهارتهایی باید داشته باشد؟
رسیدن کودک به یک سالگی برای بسیاری از والدین نقطه مهمی محسوب میشود. در این سن معمولاً کودک فعالتر شده، بهتر با اطرافیان ارتباط برقرار میکند و تلاش بیشتری برای استقلال نشان میدهد.
ممکن است شروع به استفاده از کلماتی مانند «مامان» یا «بابا» کند، برای خداحافظی دست تکان دهد، برای ایستادن تلاش کند یا با گرفتن وسایل اطراف چند قدم بردارد.
اما باید به خاطر داشت که همه کودکان دقیقاً در یک روز مشخص به یک مهارت نمیرسند. نقاط عطف رشد کمک میکنند بفهمیم بیشتر کودکان تا این سن چه تواناییهایی پیدا کردهاند؛ این چکلیست جایگزین ارزیابی پزشکی یا غربالگری استاندارد رشد نیست.
برای مشاهده مسیر کامل رشد در سنین مختلف، میتوانید مقاله «مراحل رشد و تکامل کودک از ۲ ماهگی تا ۵ سالگی» را نیز مطالعه کنید.
رشد اجتماعی و عاطفی کودک ۱۲ ماهه
در یک سالگی، کودک معمولاً تمایل بیشتری برای بازی و تعامل با شما نشان میدهد.
یکی از نقاط عطف اجتماعی این سن این است که کودک:
- با شما در بازیهای تعاملی مانند دالیموشک شرکت میکند.
این بازیهای رفتوبرگشتی فقط سرگرمی نیستند؛ بلکه به کودک فرصت میدهند ارتباط، انتظار، نوبت و واکنش دیگران را تجربه کند.
رشد گفتاری و ارتباطی کودک یک ساله
در حدود ۱۲ ماهگی، ارتباط کودک فقط به گریه یا صداهای نامفهوم محدود نیست و معمولاً نشانههای بیشتری از ارتباط هدفمند دیده میشود.
بر اساس راهنمای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC)، بیشتر کودکان در این سن ممکن است:
- برای خداحافظی دستشان را به نشانه «بایبای» تکان دهند.
- والدین را «مامان» یا «بابا» صدا بزنند یا برای آنها نام مشخص دیگری داشته باشند.
- مفهوم «نه» را تا حدی متوجه شوند؛ مثلاً بعد از شنیدن آن مکث کنند یا برای لحظهای کاری را متوقف کنند.
آیا کودک یک ساله باید حرف بزند؟
در این سن انتظار مکالمه یا جملههای کامل نداریم.
یکی از مراحل ارتباطی مهم این است که کودک برای والدین از کلماتی مانند «مامان» یا «بابا» استفاده کند یا نام مشخص دیگری برای آنها داشته باشد.
تعداد و وضوح واژهها بین کودکان متفاوت است.
مهم است رشد گفتار را تنها بر اساس تعداد کلمات بررسی نکنیم؛ واکنش به صحبت شما، اشاره کردن، درک برخی کلمات و تلاش برای برقراری ارتباط نیز اهمیت دارند.
چگونه به رشد گفتار کودک ۱۲ ماهه کمک کنیم؟
یکی از بهترین کارها این است که در موقعیتهای معمول روزانه با کودک صحبت کنید.
مثلاً هنگام شستن دستها بگویید:
«مامان داره دستاشو میشوره.»
یا هنگام پوشیدن کفش، نام کفش و کاری را که انجام میدهید بگویید.
در راهنمای «نشانهها را بشناسید، بهموقع اقدام کنید» توصیه شده والدین درباره فعالیتهای روزانه خود با کودک صحبت کنند یا برای او آواز بخوانند.
همچنین اگر کودک بخشی از یک کلمه را میگوید، میتوانید آن را کامل کنید.
برای مثال اگر میگوید:
«کا»
میتوانید بگویید:
«بله، کامیون!»
و اگر خودش «کامیون» گفت، جمله را کمی گسترش دهید:
«بله، کامیون بزرگ.»
این شیوه در راهنمای CDC نیز برای گسترش زبان کودک پیشنهاد شده است.
رشد شناختی کودک ۱۲ ماهه
رشد شناختی شامل یادگیری، تفکر و حل مسئله است.
در یک سالگی، کودک معمولاً:
- اشیا را داخل ظرف قرار میدهد؛ مثلاً یک بلوک را داخل فنجان میاندازد.
- برای پیدا کردن چیزی که شما پنهان کردهاید تلاش میکند؛ مثلاً به دنبال اسباببازی زیر پتو میگردد.
این رفتارها نشان میدهند کودک درک بیشتری از اشیا و محیط اطراف خود پیدا کرده است.
بازیهای مناسب برای کودک یک ساله
۱. پیدا کردن اسباببازی پنهانشده
یک اسباببازی مورد علاقه کودک را جلوی چشم او زیر پارچه یا پتو پنهان کنید و اجازه دهید آن را پیدا کند.
این بازی با یکی از نقاط عطف شناختی همین سن مرتبط است.
۲. گذاشتن و بیرون آوردن اشیا
یک ظرف ایمن و چند وسیله بزرگ و مناسب سن در اختیار کودک بگذارید.
اجازه دهید آنها را داخل ظرف قرار دهد و دوباره بیرون بیاورد.
این فعالیت ساده برای کودک یک ساله میتواند فرصت خوبی برای تمرین استفاده از دستها و حل مسئله باشد.
۳. اشاره کردن و نام بردن
وقتی کودک به چیزی اشاره میکند، نام آن را بگویید.
برای مثال اگر به فنجان اشاره کرد، میتوانید بگویید:
«فنجان میخوای؟ این فنجانته.»
در راهنمای CDC نیز توصیه شده والدین به اشارههای کودک با کلمات پاسخ دهند.
رشد حرکتی کودک ۱۲ ماهه
در یک سالگی بسیاری از والدین منتظر اولین قدمهای مستقل کودک هستند، اما همه کودکان دقیقاً در روز تولد یک سالگی راه نمیروند.
نقاط عطف حرکتی ذکرشده برای این سن عبارتاند از:
- تلاش برای ایستادن.
- راه رفتن با کمک گرفتن از وسایل منزل.
- نوشیدن از فنجان بدون درپوش در حالی که شما آن را نگه میدارید.
- گرفتن اشیای کوچک یا تکههای غذا بین انگشت شست و اشاره.
آیا کودک یک ساله باید راه برود؟
لزوماً خیر.
در راهنمای CDC برای ۱۲ ماهگی، تلاش برای ایستادن و راه رفتن با کمک وسایل منزل بهعنوان نقاط عطف ذکر شدهاند.
بنابراین راه رفتن کاملاً مستقل برای همه کودکان دقیقاً در ۱۲ ماهگی انتظار نمیرود.
مقایسه دائمی کودک با کودک دیگری که زودتر راه افتاده، معیار مناسبی برای ارزیابی رشد نیست.
اگر درباره توانایی ایستادن، تحمل وزن یا حرکت کودک نگرانی دارید، موضوع را با پزشک مطرح کنید.
مهارت دستهای کودک یک ساله
یکی از تغییرات مهم این سن افزایش ظرافت حرکات انگشتان است.
کودک ممکن است بتواند اشیای کوچک یا غذا را بین انگشت شست و اشاره بگیرد.
این مهارت در غذا خوردن مستقلتر و بازی با اشیا اهمیت زیادی دارد.
البته به دلیل افزایش توانایی کودک در برداشتن اجسام کوچک، خطر خفگی نیز بیشتر میشود و وسایل کوچک باید از دسترس او دور باشند.
کودک یک ساله چگونه «نه» را میفهمد؟
در این سن ممکن است کودک پس از شنیدن «نه» مکث کند یا برای مدت کوتاهی از انجام کاری دست بکشد.
اما این موضوع به این معنا نیست که کودک همیشه بتواند دستورات را کنترل یا رعایت کند.
در راهنمای منبع توصیه شده است واژه «نه» بیشتر برای شرایط خطرناک حفظ شود و والدین بهجای فریاد زدن، تنبیه بدنی یا توضیحات بسیار طولانی، توجه کودک را به فعالیت دیگری منتقل کنند.
چگونه خانه را برای کودک یک ساله ایمن کنیم؟
با افزایش توانایی حرکت، کودک میتواند به وسایلی دسترسی پیدا کند که قبلاً برایش قابل دسترس نبودند.
بنابراین در این سن ایمنسازی محیط اهمیت زیادی دارد.
در راهنمای CDC توصیه شده است:
- اشیای تیز یا شکستنی از دسترس کودک دور باشند.
- داروها در محل امن نگهداری شوند.
- مواد شوینده و مواد شیمیایی در کمدی بسته و دور از دسترس کودک قرار گیرند.
بهتر است هنگام ایمنسازی خانه، محیط را از زاویه دید و قد کودک بررسی کنید.
غذا خوردن کودک ۱۲ ماهه
در حدود یک سالگی کودک معمولاً تنوع بیشتری از مواد غذایی را تجربه میکند.
بر اساس راهنمای CDC، نوشیدنیهای مناسب در این دوره شامل آب، شیر مادر یا شیر ساده هستند و نیازی به استفاده روتین از نوشیدنیهای شیرین وجود ندارد.
همچنین بهتر است کودک فرصت داشته باشد با طعمها و بافتهای متنوع غذا آشنا شود.
ممکن است در اولین مرتبه غذایی را نپذیرد؛ این مسئله همیشه به معنای آن نیست که کودک برای همیشه آن غذا را دوست ندارد. در راهنمای منبع نیز توصیه شده فرصتهای متعدد برای امتحان کردن غذاهای مختلف ایجاد شود.
استفاده از موبایل و تلویزیون برای کودک یک ساله
برای کودکان در این سن، یادگیری عمدتاً از طریق:
- صحبت کردن،
- بازی،
- مشاهده محیط،
- و تعامل با افراد واقعی
اتفاق میافتد.
راهنمای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا توصیه میکند استفاده از نمایشگر برای کودکان زیر دو سال به تماس تصویری با عزیزان محدود شود.
بنابراین تلفن همراه یا تلویزیون نباید جای بازی، کتاب خواندن، حرکت و تعامل خانوادگی را بگیرد.
تشویق رفتارهای مناسب در کودک یک ساله
در این دوره کودک از واکنشهای والدین چیزهای زیادی یاد میگیرد.
وقتی کودک رفتار مناسبی انجام میدهد، میتوانید با:
- لبخند،
- بغل کردن،
- بوسیدن،
- یا گفتن کلمات مثبت
آن رفتار را تقویت کنید.
در راهنمای CDC نیز توصیه شده «رفتارهای مطلوب» به کودک آموزش داده شوند و رفتار مناسب با توجه و تشویق مثبت همراه باشد.
درباره چه مواردی با پزشک کودک صحبت کنیم؟
در ویزیت یک سالگی میتوانید درباره این موضوعات صحبت کنید:
- کودک به چه فعالیتهایی علاقه دارد؟
- چه بازیهایی را با شما انجام میدهد؟
- آیا رفتاری وجود دارد که شما را نگران کرده است؟
- آیا مهارتی را که قبلاً داشته دیگر انجام نمیدهد؟
- آیا کودک زودتر از موعد متولد شده است؟
- آیا به مراقبت خاصی نیاز دارد؟
اگر کودک یک ساله بعضی از این مهارتها را ندارد چه کنیم؟
وجود تفاوت بین کودکان طبیعی است و نداشتن یک مهارت بهتنهایی برای تشخیص مشکل رشدی کافی نیست.
اما طبق راهنمای «نشانهها را بشناسید، بهموقع اقدام کنید»، اگر کودک به یکی از مراحل رشد مورد انتظار نرسیده است، مهارتی را که قبلاً داشته از دست داده است یا موضوعی درباره رشد او باعث نگرانی شما شده، بهتر است با پزشک صحبت کنید و در صورت نیاز درباره غربالگری رشد مشورت بگیرید.
از دست دادن مهارتهای قبلی را جدی بگیرید
اگر کودک قبلاً:
- کلمه یا صدایی را استفاده میکرد،
- رفتار ارتباطی مشخصی داشت،
- مهارتی حرکتی را انجام میداد،
اما اکنون آن توانایی را از دست داده است، این موضوع را با پزشک مطرح کنید.
از دست دادن مهارتهای کسبشده یکی از مواردی است که در چکلیستهای رشد بر توجه به آن تأکید شده است.
چکلیست سریع رشد کودک ۱۲ ماهه
برای مرور سریع بررسی کنید آیا کودک شما معمولاً:
- با شما بازیهایی مثل دالیموشک انجام میدهد؟
- برای «بایبای» دست تکان میدهد؟
- شما را مامان یا بابا صدا میکند یا نام مشخصی برایتان دارد؟
- پس از شنیدن «نه» برای لحظهای مکث میکند؟
- اشیا را داخل ظرف قرار میدهد؟
- دنبال وسایل پنهانشده میگردد؟
- برای ایستادن تلاش میکند؟
- با گرفتن مبلمان یا وسایل حرکت میکند؟
- اشیای کوچک را بین شست و اشاره میگیرد؟
- با کمک شما از فنجان بدون درپوش مینوشد؟
این موارد از نقاط عطف چهار حوزه اصلی رشد در ۱۲ ماهگی هستند.
سؤالات رایج درباره رشد کودک یک ساله
آیا کودک یک ساله باید راه برود؟
خیر، راه رفتن مستقل برای همه کودکان دقیقاً در یک سالگی الزام نیست. در چکلیست این سن، تلاش برای ایستادن و حرکت با کمک وسایل منزل ذکر شده است.
کودک یک ساله چند کلمه باید بگوید؟
در راهنمای مورد استفاده، برای ۱۲ ماهگی استفاده از «مامان»، «بابا» یا نام مشخص دیگری برای والدین ذکر شده است. تعداد دقیق و یکسانی از کلمات برای همه کودکان در این بخش تعیین نشده است.
آیا کودک یک ساله باید بایبای کند؟
تکان دادن دست به نشانه «بایبای» یکی از نقاط عطف ارتباطی ۱۲ ماهگی است.
آیا کودک یک ساله باید معنی «نه» را بفهمد؟
یکی از مهارتهای ذکرشده برای این سن این است که پس از شنیدن «نه» کودک کمی مکث یا توقف کند.
اگر کودک یک ساله هنوز راه نمیرود، نگران شویم؟
نه لزوماً. معیارهای ۱۲ ماهگی شامل تلاش برای ایستادن و راه رفتن با کمک وسایل هستند. اگر درباره رشد حرکتی کودک نگرانی دارید، بهتر است شرایط کلی او توسط پزشک بررسی شود.
اگر کودک مهارتی را که قبلاً بلد بوده از دست بدهد چه کنیم؟
این موضوع را با پزشک مطرح کنید. راهنمای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا بر اقدام زودهنگام در صورت از دست رفتن مهارتهای قبلی تأکید دارد.
جمعبندی
یک سالگی دورهای مهم در مسیر استقلال کودک است.
بازی تعاملی با والدین، بایبای کردن، استفاده از کلماتی مانند مامان یا بابا، درک اولیه «نه»، جستوجوی وسایل پنهانشده، تلاش برای ایستادن و حرکت با کمک وسایل از نقاط عطف مهم این دوره هستند.
در عین حال، هدف از این چکلیست مقایسه کودک با دیگران نیست.
اگر بعضی مهارتها را در کودک مشاهده نمیکنید، درباره گفتار، حرکت یا ارتباط او نگرانی دارید یا فرزندتان مهارتی را که قبلاً داشته از دست داده است، موضوع را با پزشک کودک در میان بگذارید.
منبع: مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC)، برنامه «نشانهها را بشناسید، بهموقع اقدام کنید».
مرحله قبل:
← رشد کودک ۹ ماهه؛ چه مهارتهایی باید داشته باشد؟
مرحله بعد:
← رشد کودک ۱۵ ماهه؛ چه مهارتهایی باید داشته باشد؟
