رشد کودک ۱۵ ماهه؛ چه مهارت‌هایی باید داشته باشد؟

در ۱۵ ماهگی معمولاً کودک استقلال بیشتری پیدا می‌کند و ارتباط او با والدین و محیط اطراف فعال‌تر می‌شود. ممکن است چند قدم بدون کمک بردارد، برای درخواست چیزی اشاره کند، از رفتار کودکان دیگر تقلید کند و تلاش کند چند کلمه ساده را به زبان بیاورد.

در این دوره، رشد فقط به راه رفتن یا حرف زدن محدود نیست. رفتارهای اجتماعی، نحوه استفاده کودک از اشیا، ارتباط با اطرافیان و مهارت‌های حرکتی همگی بخشی از روند تکامل او هستند.

بر اساس راهنمای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا، برنامه «نشانه‌ها را بشناسید، به‌موقع اقدام کنید»، نقاط عطف رشد نشان می‌دهند بیشتر کودکان تا یک سن مشخص چه کارهایی انجام می‌دهند و این چک‌لیست جایگزین ابزار استاندارد غربالگری رشد نیست.

برای مشاهده روند کامل تکامل کودک از ماه‌های ابتدایی تا پنج سالگی، می‌توانید مقاله «مراحل رشد و تکامل کودک از ۲ ماهگی تا ۵ سالگی» را نیز مطالعه کنید.

رشد اجتماعی و عاطفی کودک ۱۵ ماهه

در این سن، کودک معمولاً توجه بیشتری به رفتار دیگران نشان می‌دهد و ممکن است از آنها تقلید کند.

بیشتر کودکان ۱۵ ماهه ممکن است:

• هنگام بازی از کودکان دیگر تقلید کنند.

• وسیله‌ای که دوست دارند به شما نشان دهند.

• وقتی هیجان‌زده می‌شوند کف بزنند.

• عروسک یا اسباب‌بازی را بغل کنند.

• محبت خود را با بغل کردن یا بوسیدن نشان دهند.

این رفتارها نشان‌دهنده افزایش تعامل اجتماعی و عاطفی کودک هستند.

تقلید کردن در کودک ۱۵ ماهه

تقلید یکی از رفتارهای مهم این سن است.

برای مثال، کودک ممکن است ببیند کودک دیگری اسباب‌بازی را از ظرف بیرون می‌آورد و خودش نیز همان کار را انجام دهد.

در زندگی روزمره نیز می‌توانید فرصت‌های ساده‌ای برای تقلید ایجاد کنید؛ مثلاً:

• کلاه را روی سرتان بگذارید و سپس آن را به کودک بدهید.

• با فنجان وانمود کنید که می‌نوشید.

• کتاب را باز کنید و ببینید آیا کودک رفتار شما را تقلید می‌کند.

راهنمای منبع نیز استفاده از اشیای آشنا برای تشویق کودک به تقلید را پیشنهاد می‌کند.

رشد گفتاری و ارتباطی کودک ۱۵ ماهه

در این سن، ارتباط کودک به‌تدریج هدفمندتر می‌شود.

بیشتر کودکان ممکن است:

• علاوه بر «مامان» یا «بابا»، برای گفتن یک یا دو کلمه دیگر تلاش کنند.

• پس از شنیدن نام یک شیء آشنا به آن نگاه کنند.

• دستورهایی را که همراه با کلمه و اشاره داده می‌شوند انجام دهند.

• برای درخواست کمک یا گرفتن چیزی از اشاره استفاده کنند.

کودک ۱۵ ماهه چند کلمه باید بگوید؟

در این منبع، برای ۱۵ ماهگی انتظار می‌رود کودک برای گفتن یک تا دو کلمه علاوه بر «مامان» یا «بابا» تلاش کند.

نکته مهم این است که کلمات اولیه کودک ممکن است هنوز کامل یا واضح نباشند.

برای مثال ممکن است کودک به جای «توپ» فقط بگوید:

«تو»

در این حالت می‌توانید پاسخ دهید:

«بله، توپ.»

در راهنمای منبع نیز توصیه شده والدین گفته ناقص کودک را تکرار و کامل کنند.

چگونه به حرف زدن کودک ۱۵ ماهه کمک کنیم؟

بهترین تمرین‌ها در این سن بسیار ساده‌اند و در جریان زندگی روزمره اتفاق می‌افتند.

وقتی کودک به چیزی اشاره می‌کند، نام آن را بگویید.

مثلاً اگر به فنجان اشاره کرد، بگویید:

«فنجان.»

چند ثانیه صبر کنید تا ببینید کودک تلاش می‌کند صدایی تولید کند یا خیر. اگر چیزی نگفت، باز هم نام وسیله را برایش تکرار کنید.

این روش در راهنمای «نشانه‌ها را بشناسید، به‌موقع اقدام کنید» نیز پیشنهاد شده است.

همچنین می‌توانید:

• هنگام بازی نام وسایل را بگویید.

• کتاب تصویری ببینید.

• آوازهای ساده بخوانید.

• کارهای روزمره را برای کودک توضیح دهید.

آیا کودک ۱۵ ماهه باید دستورات را بفهمد؟

یکی از مراحل ارتباطی این سن این است که کودک بتواند دستوری را که همراه با اشاره و کلمه داده می‌شود انجام دهد.

مثلاً دستتان را دراز کنید و بگویید:

«اسباب‌بازی رو بده به من.»

کودک ممکن است اسباب‌بازی را به شما بدهد.

دستورات ساده و کوتاه در این سن مناسب‌تر هستند.

رشد شناختی کودک ۱۵ ماهه

کودک در ۱۵ ماهگی کم‌کم بهتر متوجه کاربرد وسایل مختلف می‌شود.

ممکن است:

• تلاش کند از وسایلی مانند تلفن، فنجان یا کتاب به شکل درست استفاده کند.

• دست‌کم دو جسم کوچک مانند بلوک را روی یکدیگر قرار دهد.

برای مثال ممکن است تلفن اسباب‌بازی را نزدیک گوشش ببرد یا کتاب را باز کند و صفحات آن را نگاه کند.

بازی‌های مناسب برای کودک ۱۵ ماهه

۱. بازی با بلوک‌ها

چند بلوک مناسب سن در اختیار کودک قرار دهید.

می‌توانید دو بلوک را روی یکدیگر قرار دهید و ببینید کودک چه واکنشی نشان می‌دهد.

در راهنمای منبع نیز بازی با بلوک‌ها به‌عنوان یکی از فعالیت‌های مناسب این سن پیشنهاد شده است.

۲. بازی با اشیای روزمره

وسایل ایمن و آشنا مانند:

• کتاب،

• فنجان،

• کلاه

را به کودک نشان دهید و نحوه استفاده از آنها را اجرا کنید.

سپس وسیله را به کودک بدهید و ببینید آیا از رفتار شما تقلید می‌کند یا خیر.

۳. آهنگ همراه با حرکت

آوازها یا شعرهایی که همراه با حرکت دست و بدن هستند برای این سن مناسب‌اند.

در راهنمای منبع پیشنهاد شده آهنگ‌ها را همراه با اشاره و حرکت بخوانید و ببینید آیا کودک تلاش می‌کند حرکات شما را تقلید کند یا خیر.

رشد حرکتی کودک ۱۵ ماهه

در این دوره، بسیاری از کودکان به‌تدریج استقلال بیشتری در حرکت پیدا می‌کنند.

نقاط عطف حرکتی ذکرشده برای ۱۵ ماهگی عبارت‌اند از:

• برداشتن چند قدم بدون کمک.

• استفاده از انگشتان برای غذا خوردن بدون کمک.

آیا کودک ۱۵ ماهه باید راه برود؟

در راهنمای منبع، یکی از نقاط عطف ۱۵ ماهگی برداشتن چند قدم بدون کمک است.

این به معنای آن نیست که همه کودکان در این سن باید بتوانند مسافت طولانی را با تعادل کامل راه بروند.

اما اگر درباره رشد حرکتی، ایستادن یا حرکت کودک نگرانی دارید، بهتر است موضوع را با پزشک مطرح کنید.

به کودک اجازه دهید در کارهای ساده کمک کند

در این سن کودک معمولاً از مشارکت کردن لذت می‌برد.

می‌توانید کارهای بسیار ساده‌ای به او بدهید، مثلاً:

• کفش‌هایش را برای بیرون رفتن بیاورد.

• خوراکی را داخل کیف بگذارد.

• جوراب‌ها را داخل سبد قرار دهد.

در راهنمای منبع نیز توصیه شده برای کودک فرصت‌هایی فراهم شود تا در فعالیت‌های روزمره مشارکت کند.

هدف انجام بی‌نقص کار نیست؛ بلکه تجربه کردن و مشارکت کودک است.

خواب کودک ۱۵ ماهه

بر اساس منبع مورد استفاده، کودکان یک تا دو ساله در مجموع به حدود ۱۱ تا ۱۴ ساعت خواب در شبانه‌روز، با احتساب چرت روزانه نیاز دارند.

داشتن یک برنامه نسبتاً منظم برای خواب می‌تواند کمک‌کننده باشد.

برای مثال قبل از خواب می‌توانید:

• لباس خواب کودک را بپوشانید.

• دندان‌هایش را تمیز کنید.

• یک یا دو کتاب برای او بخوانید.

هدف این است که کودک به‌تدریج با یک روال مشخص قبل از خواب آشنا شود.

بهانه‌گیری کودک ۱۵ ماهه

در این سن ممکن است کودک گاهی بهانه‌گیری یا بی‌قراری بیشتری داشته باشد.

بر اساس راهنمای منبع، این رفتار در این دوره می‌تواند طبیعی باشد و عواملی مانند خستگی یا گرسنگی ممکن است آن را تشدید کنند.

در چنین شرایطی می‌توانید:

• حواس کودک را به فعالیت دیگری جلب کنید.

• فرصت آرام شدن به او بدهید.

• بعد از آرام شدن فعالیت را ادامه دهید.

درباره احساسات کودک صحبت کنید

کودک در این دوره هنوز نمی‌تواند احساسات خود را به‌خوبی با کلمات بیان کند.

می‌توانید به احساس او نام بدهید.

مثلاً بگویید:

«ناراحتی چون الان نمی‌تونیم بریم بیرون.»

یا:

«خوشحالی که بابا اومده.»

راهنمای منبع نیز توصیه می‌کند والدین درباره احساس کودک صحبت کنند و برای انتقال مفهوم از کلمات، حالت چهره و لحن صدا استفاده کنند.

تشویق رفتارهای مطلوب

اگر کودک کار مناسبی انجام می‌دهد، همان رفتار را بیشتر مورد توجه قرار دهید.

می‌توانید از:

• تعریف کردن،

• لبخند،

• بغل کردن،

• بوسیدن

استفاده کنید.

در منبع نیز توصیه شده رفتارهای مطلوب به کودک آموزش داده شوند و رفتار مناسب با واکنش مثبت والدین همراه باشد.

استفاده از موبایل و تلویزیون برای کودک ۱۵ ماهه

در این دوره کودک از صحبت کردن، بازی و تعامل واقعی با دیگران چیزهای زیادی یاد می‌گیرد.

بر اساس راهنمای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا، برای کودکان زیر دو سال استفاده از نمایشگرهایی مانند تلویزیون، تلفن و تبلت توصیه نمی‌شود و تماس تصویری با عزیزان به‌عنوان استثنا مطرح شده است.

بنابراین بهتر است نمایشگر جای تعامل خانوادگی، بازی، حرکت یا کتاب خواندن را نگیرد.

تمرین غذا خوردن مستقل

در ۱۵ ماهگی می‌توانید فرصت بیشتری برای تمرین غذا خوردن و نوشیدن مستقل فراهم کنید.

در راهنمای منبع توصیه شده کودک فرصت داشته باشد:

• از لیوان بدون درپوش بنوشد.

• خوردن غذا با قاشق را تمرین کند.

طبیعی است که یادگیری این مهارت‌ها با کمی ریخت‌وپاش همراه باشد.

درباره چه مواردی با پزشک صحبت کنیم؟

در ویزیت ۱۵ ماهگی می‌توانید درباره موضوعات زیر با پزشک صحبت کنید:

• کودک به چه کارهایی علاقه دارد؟

• چه فعالیت‌هایی را با او انجام می‌دهید؟

• آیا رفتار یا مهارتی باعث نگرانی شما شده است؟

• آیا کودک مهارتی داشته که اکنون دیگر انجام نمی‌دهد؟

• آیا کودک زودتر از موعد متولد شده است؟

• آیا نیاز مراقبتی ویژه‌ای دارد؟

اگر کودک ۱۵ ماهه بعضی از این مهارت‌ها را ندارد چه کنیم؟

کودکان ممکن است با سرعت متفاوتی به بعضی مهارت‌ها برسند و نداشتن یک مهارت به‌تنهایی برای تشخیص یک اختلال کافی نیست.

با این حال، اگر کودک به یکی از مراحل رشدی مورد انتظار نرسیده، مهارتی را که قبلاً داشته از دست داده یا رشد و رفتار او باعث نگرانی شما شده است، بهتر است موضوع را با پزشک مطرح کنید.

بر اساس راهنمای «نشانه‌ها را بشناسید، به‌موقع اقدام کنید»، در چنین شرایطی توصیه می‌شود درباره غربالگری رشد و در صورت نیاز ارزیابی بیشتر با پزشک مشورت شود.

چک‌لیست سریع رشد کودک ۱۵ ماهه

برای یک مرور سریع، بررسی کنید آیا کودک شما معمولاً:

• هنگام بازی از کودکان دیگر تقلید می‌کند؟

• چیزهایی را که دوست دارد به شما نشان می‌دهد؟

• هنگام هیجان کف می‌زند؟

• عروسک یا اسباب‌بازی را بغل می‌کند؟

• محبت خود را با بغل کردن یا بوسیدن نشان می‌دهد؟

• برای گفتن یک یا دو کلمه علاوه بر مامان و بابا تلاش می‌کند؟

• با شنیدن نام یک وسیله آشنا به آن نگاه می‌کند؟

• با اشاره از شما کمک می‌خواهد؟

• از وسایل آشنا مانند فنجان یا کتاب به شکل مناسب استفاده می‌کند؟

• دو جسم کوچک را روی هم می‌گذارد؟

• چند قدم بدون کمک برمی‌دارد؟

• با انگشتان خودش غذا می‌خورد؟

این موارد چهار حوزه اصلی رشد در ۱۵ ماهگی را پوشش می‌دهند.

سؤالات رایج درباره رشد کودک ۱۵ ماهه

کودک ۱۵ ماهه چند کلمه باید بگوید؟

در راهنمای منبع، تلاش برای گفتن یک تا دو کلمه علاوه بر «مامان» و «بابا» از مراحل ارتباطی این سن است.

آیا کودک ۱۵ ماهه باید راه برود؟

برداشتن چند قدم بدون کمک از نقاط عطف حرکتی این سن ذکر شده است.

اگر کودک کلمات را ناقص می‌گوید طبیعی است؟

کلمات اولیه کودک ممکن است کامل نباشند. در راهنمای منبع پیشنهاد شده والد کلمه ناقص را به شکل کامل و ساده برای کودک تکرار کند.

آیا کودک ۱۵ ماهه باید با قاشق غذا بخورد؟

در این سن استفاده از انگشتان برای غذا خوردن یکی از نقاط عطف ذکرشده است و می‌توانید فرصت تمرین استفاده از قاشق را نیز در اختیار کودک قرار دهید.

چرا کودک ۱۵ ماهه زیاد بهانه‌گیری می‌کند؟

بر اساس منبع، بهانه‌گیری در این سن ممکن است رخ دهد و خستگی یا گرسنگی می‌تواند آن را بیشتر کند.

اگر کودک مهارتی را که قبلاً داشته از دست بدهد چه کنیم؟

این موضوع را با پزشک کودک مطرح کنید. از دست دادن مهارت قبلی از مواردی است که در راهنمای رشد بر اقدام زودهنگام درباره آن تأکید شده است.

جمع‌بندی

در ۱۵ ماهگی معمولاً کودک استقلال بیشتری پیدا می‌کند. چند قدم بدون کمک برمی‌دارد، از رفتار دیگران تقلید می‌کند، برای درخواست چیزی اشاره می‌کند، استفاده مناسب از برخی وسایل را یاد می‌گیرد و برای گفتن چند کلمه ساده تلاش می‌کند.

بهتر است به کودک فرصت دهید بازی کند، حرکت کند، از شما تقلید کند، در کارهای ساده مشارکت داشته باشد و تلاش کند بعضی کارها را خودش انجام دهد.

در عین حال، هدف از چک‌لیست رشد مقایسه کودک با سایر کودکان نیست. اگر درباره حرکت، گفتار، ارتباط یا رفتار فرزندتان نگرانی دارید یا کودک مهارتی را که قبلاً داشته از دست داده است، این موضوع را با پزشک مطرح کنید.

منبع: مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC)، برنامه «نشانه‌ها را بشناسید، به‌موقع اقدام کنید».

مرحله قبل:
← رشد کودک ۱۲ ماهه؛ کودک یک ساله چه مهارت‌هایی باید داشته باشد؟

مرحله بعد:
← رشد کودک ۱۸ ماهه؛ چه مهارت‌هایی باید داشته باشد؟