رشد کودک ۲ ساله؛ چه مهارتهایی باید داشته باشد؟
دو سالگی یکی از دورههای مهم رشد کودک است؛ دورهای که زبان، استقلال حرکتی و توانایی حل مسئله بیشتر خودش را نشان میدهد.
در این سن ممکن است کودک دو کلمه را کنار هم قرار دهد، بدود، به توپ لگد بزند، از قاشق استفاده کند و هنگام روبهرو شدن با موقعیت جدید به چهره شما نگاه کند تا واکنشتان را بسنجد.
اما همه کودکان دقیقاً با سرعت یکسان رشد نمیکنند. نقاط عطف رشد نشان میدهند بیشتر کودکان تا یک سن مشخص چه تواناییهایی به دست آوردهاند و جایگزین ارزیابی پزشکی یا غربالگری استاندارد نیستند.
برای مشاهده روند کامل رشد کودک در سنین مختلف، میتوانید مقاله «مراحل رشد و تکامل کودک از ۲ ماهگی تا ۵ سالگی» را نیز مطالعه کنید.
رشد اجتماعی و عاطفی کودک ۲ ساله
در دو سالگی کودک کمکم توجه بیشتری به احساسات دیگران نشان میدهد.
بیشتر کودکان در این سن ممکن است:
- وقتی فرد دیگری ناراحت یا در حال گریه است، مکث کنند یا ناراحت شوند.
- در یک شرایط تازه به صورت شما نگاه کنند تا از واکنش شما سرنخ بگیرند.
این رفتارها بخشی از رشد اجتماعی و عاطفی کودک هستند.
توجه به احساسات دیگران در دو سالگی
کودک دو ساله هنوز در ابتدای مسیر شناخت و بیان احساسات قرار دارد، اما ممکن است متوجه ناراحتی دیگران شود.
میتوانید در موقعیتهای مختلف احساسات را برای او نامگذاری کنید.
مثلاً بگویید:
«اون بچه ناراحته.»
یا:
«خوشحالی که بابا اومده.»
این نوع گفتوگو به کودک کمک میکند بهتدریج کلمات مربوط به احساسات را بشناسد.
رشد گفتاری و ارتباطی کودک ۲ ساله
دو سالگی یکی از سنینی است که تغییرات گفتاری بیشتر به چشم میآیند.
بر اساس راهنمای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا، برنامه «نشانهها را بشناسید، بهموقع اقدام کنید»، بیشتر کودکان در این سن ممکن است:
- وقتی از آنها درباره تصویری در کتاب سؤال میکنید، به تصویر درست اشاره کنند.
- دستکم دو کلمه را کنار هم قرار دهند؛ مانند «شیر بیشتر».
- در صورت درخواست شما، دستکم دو قسمت بدن را نشان دهند.
- علاوه بر دست تکان دادن، از حرکات ارتباطی دیگری مانند بوس فرستادن یا تکان دادن سر استفاده کنند.
کودک ۲ ساله چند کلمه باید بگوید؟
در این راهنما برای دو سالگی تأکید اصلی بر این است که کودک بتواند حداقل دو واژه را کنار هم قرار دهد.
مثلاً:
«مامان بیا»
«آب بده»
«شیر بیشتر»
در این سن هنوز ممکن است تلفظ کودک کاملاً واضح نباشد.
بهتر است بهجای اصلاح مداوم، شکل صحیح کلمه یا جمله را به صورت طبیعی برای او تکرار کنید.
برای مثال اگر کودک میگوید:
«اوز بیش»
میتوانید بگویید:
«موز بیشتر میخوای؟»
این روش در راهنمای رشد نیز برای تقویت زبان کودک پیشنهاد شده است.
چگونه به حرف زدن کودک دو ساله کمک کنیم؟
در این سن گفتوگوهای ساده روزمره بسیار مفید هستند.
میتوانید:
- نام وسایل را هنگام استفاده از آنها بگویید.
- جمله کودک را کمی کاملتر تکرار کنید.
- درباره تصاویر کتاب سؤالهای ساده بپرسید.
- هنگام بازی درباره کاری که انجام میدهد صحبت کنید.
- به او فرصت بدهید قبل از اینکه نیازش را حدس بزنید، با کلمه یا اشاره درخواست کند.
نیازی نیست آموزش زبان حالت کلاس درس داشته باشد. بهترین فرصتهای یادگیری در همان بازی و زندگی روزمره ایجاد میشوند.
رشد شناختی کودک ۲ ساله
در دو سالگی مهارت حل مسئله و استفاده هدفمند از وسایل بیشتر میشود.
کودک ممکن است:
- یک وسیله را در یک دست نگه دارد و با دست دیگر کاری انجام دهد؛ مثلاً ظرفی را نگه دارد و در آن را باز کند.
- تلاش کند با کلید، دکمه چرخشی یا دکمه فشاری اسباببازی کار کند.
- بیش از یک اسباببازی را در یک بازی بهصورت مرتبط استفاده کند؛ مثلاً غذای اسباببازی را داخل بشقاب اسباببازی قرار دهد.
این رفتارها نشان میدهند کودک در حال یادگیری رابطه میان اشیا و نتیجه کارهای خودش است.
بازیهای مناسب برای کودک ۲ ساله
۱. بازی با اسباببازیهای دارای دکمه
اسباببازیهایی که با فشار دادن یا چرخاندن یک قسمت واکنش نشان میدهند، میتوانند فرصت مناسبی برای حل مسئله باشند.
میتوانید ابتدا روش کار را نشان دهید و سپس اجازه دهید کودک خودش امتحان کند.
۲. بازی با توپ
توپ را در اختیار کودک قرار دهید تا:
- به آن لگد بزند،
- آن را بغلتاند،
- یا پرتاب کند.
این فعالیت هم با رشد حرکتی کودک هماهنگ است و هم میتواند به یک بازی تعاملی تبدیل شود.
۳. بازی نقشآفرینی ساده
در دو سالگی میتوانید وسایل ایمن بزرگسالان مانند:
- کلاه،
- کفش،
- پیراهن بزرگ،
را برای بازی نمایشی در اختیار کودک قرار دهید.
این نوع بازی به شکلگیری بازیهای وانمودی و تخیلی کمک میکند.
رشد حرکتی کودک ۲ ساله
در این سن کودک معمولاً تحرک زیادی دارد.
از نقاط عطف حرکتی دو سالگی میتوان به این موارد اشاره کرد:
- لگد زدن به توپ.
- دویدن.
- طی کردن چند پله با کمک یا بدون کمک.
- غذا خوردن با قاشق.
آیا کودک ۲ ساله باید بدود؟
بله، دویدن یکی از نقاط عطف حرکتی ذکرشده برای دو سالگی است.
البته کیفیت دویدن کودک دو ساله هنوز شبیه کودک بزرگتر نیست و ممکن است تعادل او کاملاً کامل نباشد.
اگر درباره حرکت، تعادل یا راه رفتن کودک نگرانی دارید، بهتر است موضوع را با پزشک مطرح کنید.
استفاده از قاشق در دو سالگی
در دو سالگی، غذا خوردن با قاشق یکی از مهارتهای حرکتی ذکرشده است.
ممکن است کودک هنوز غذا را بریزد یا کاملاً ماهر نباشد.
بهتر است فرصت تمرین داشته باشد و از ریختوپاش طبیعی این مرحله نگران نشوید.
بازی کودک با کودکان دیگر
در این سن ممکن است کودکان بیشتر کنار یکدیگر بازی کنند تا اینکه واقعاً یک بازی گروهی پیچیده داشته باشند.
در راهنمای «نشانهها را بشناسید، بهموقع اقدام کنید» توصیه شده والدین با آموزش نوبتگیری، استفاده از کلمات و حل اختلافهای ساده به کودک کمک کنند بازی با دیگران را یاد بگیرد.
مثلاً میتوانید بگویید:
«اول نوبت تو، بعد نوبت دوستت.»
کودک را در کارهای ساده خانه مشارکت دهید
کودک دو ساله معمولاً دوست دارد در کارهای بزرگسالان شرکت کند.
میتوانید اجازه دهید:
- لیوان پلاستیکی را روی میز بگذارد.
- دستمال سفره بیاورد.
- اسباببازیهایش را جمع کند.
- لباسهایش را داخل سبد قرار دهد.
راهنمای منبع نیز توصیه میکند کودک در کارهای ساده مشارکت داده شود و بابت همکاریاش تشویق شود.
خواب کودک ۲ ساله
بر اساس منبع، کودکان در این سن معمولاً در مجموع به ۱۱ تا ۱۴ ساعت خواب در شبانهروز، شامل چرت روزانه نیاز دارند.
داشتن یک روال نسبتاً ثابت قبل از خواب میتواند مفید باشد.
برای مثال:
- پوشیدن لباس خواب،
- مسواک زدن،
- خواندن یک یا دو کتاب،
- و خوابیدن در زمان نسبتاً منظم.
تغذیه کودک دو ساله و استقلال در غذا خوردن
در راهنمای منبع توصیه شده والدین غذای سالم را در اختیار کودک قرار دهند و اجازه دهند کودک درباره مقدار خوردن تصمیم بگیرد.
اشتهای کودک میتواند از یک روز به روز دیگر متفاوت باشد.
بنابراین مجبور کردن کودک به خوردن مقدار مشخصی از غذا معمولاً هدف این مرحله نیست؛ مهمتر این است که انتخابهای سالم در اختیار او قرار گیرد.
آموزش دستشویی رفتن در ۲ سالگی
یکی از سؤالهای رایج والدین این است که آیا دو سالگی زمان مناسبی برای آموزش توالت است یا خیر.
طبق راهنمای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا، آموزش توالت در کودکان زیر ۲ تا ۳ سال در بسیاری از موارد موفقیتآمیز نیست و شروع زودهنگام ممکن است باعث تنش و طولانی شدن روند آموزش شود. بهتر است درباره آمادگی کودک با پزشک یا فرد متخصص کودک مشورت شود.
بنابراین سن بهتنهایی تعیینکننده آمادگی کودک نیست.
نقاشی و فعالیت هنری برای کودک دو ساله
میتوانید مدادشمعی، رنگ انگشتی و کاغذ مناسب در اختیار کودک قرار دهید و اجازه دهید آزادانه آثار خودش را ایجاد کند.
در این سن هدف از فعالیت هنری کشیدن نقاشی دقیق نیست.
مهم این است که کودک:
- دستش را حرکت دهد،
- رنگها را تجربه کند،
- و فرصت خلق کردن داشته باشد.
این فعالیت نیز در توصیههای مربوط به رشد این سن مطرح شده است.
غربالگری اوتیسم در دو سالگی
دو سالگی یکی از سنین مهم برای غربالگری اوتیسم است.
طبق راهنمای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا، غربالگری اوتیسم در این سن برای همه کودکان توصیه شده است.
این نکته بسیار مهم است:
غربالگری اوتیسم به معنای تشخیص اوتیسم نیست.
هدف از غربالگری این است که اگر کودک در حوزههایی مانند ارتباط، تعامل اجتماعی یا رفتار نیاز به بررسی بیشتری دارد، این موضوع زودتر مشخص شود.
درباره چه مواردی با پزشک صحبت کنیم؟
در ویزیت دو سالگی میتوانید درباره موضوعاتی مانند این موارد صحبت کنید:
- کودک چه بازیهایی انجام میدهد؟
- به چه فعالیتهایی علاقه دارد؟
- وضعیت گفتار و ارتباط او چگونه است؟
- آیا رفتار یا مهارتی باعث نگرانی شما شده است؟
- آیا مهارتی را که قبلاً داشته از دست داده است؟
- آیا کودک نیاز مراقبتی خاصی دارد؟
همچنین در این سن درباره غربالگری اوتیسم از پزشک سؤال کنید.
اگر کودک ۲ ساله بعضی از این مهارتها را ندارد چه کنیم؟
نرسیدن به یک مهارت بهتنهایی به معنای وجود اختلال نیست.
با این حال، اگر کودک چند مهارت متناسب با سن خود را نشان نمیدهد، درباره زبان، حرکت، تعامل یا بازی او نگرانی دارید یا کودک مهارتی را که قبلاً داشته از دست داده است، بهتر است موضوع را با پزشک مطرح کنید.
راهنمای «نشانهها را بشناسید، بهموقع اقدام کنید» نیز بر اقدام زودهنگام و مشورت درباره غربالگری رشد در صورت وجود نگرانی تأکید دارد.
چکلیست سریع رشد کودک ۲ ساله
برای مرور سریع بررسی کنید آیا کودک شما معمولاً:
- به ناراحتی دیگران توجه میکند؟
- در شرایط تازه برای بررسی واکنش شما به صورتتان نگاه میکند؟
- وقتی درباره تصویری در کتاب سؤال میکنید به آن اشاره میکند؟
- حداقل دو واژه را کنار هم قرار میدهد؟
- دستکم دو قسمت بدن را در صورت درخواست نشان میدهد؟
- از حرکات ارتباطی مختلف استفاده میکند؟
- از دو دست بهصورت هماهنگ برای انجام کار استفاده میکند؟
- با دکمهها یا قسمتهای متحرک اسباببازی کار میکند؟
- در یک بازی از چند اسباببازی مرتبط استفاده میکند؟
- به توپ لگد میزند؟
- میدود؟
- با قاشق غذا میخورد؟
این موارد حوزههای اصلی رشد کودک دو ساله را پوشش میدهند.
سؤالات رایج درباره رشد کودک ۲ ساله
کودک ۲ ساله باید جمله بگوید؟
در این سن یکی از نقاط عطف ارتباطی، کنار هم قرار دادن حداقل دو واژه است؛ مانند «شیر بیشتر».
آیا تلفظ کودک دو ساله باید کاملاً واضح باشد؟
خیر. راهنمای منبع حتی پیشنهاد میکند اگر کودک کلمه را ناقص تلفظ میکند، والد شکل صحیح و کاملتر آن را بهصورت طبیعی برای او تکرار کند.
آیا کودک ۲ ساله باید بدود؟
دویدن یکی از نقاط عطف حرکتی ذکرشده برای این سن است.
آیا کودک ۲ ساله باید با قاشق غذا بخورد؟
بله، غذا خوردن با قاشق یکی از مهارتهای حرکتی ذکرشده برای دو سالگی است، هرچند ممکن است کودک هنوز مقداری غذا بریزد.
آیا در دو سالگی غربالگری اوتیسم لازم است؟
طبق راهنمای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا، غربالگری اوتیسم در دو سالگی برای همه کودکان توصیه شده است.
کودک دو ساله روزانه چند ساعت باید بخوابد؟
در منبع برای این سن مجموع ۱۱ تا ۱۴ ساعت خواب در شبانهروز، شامل چرت ذکر شده است.
اگر کودک مهارتی را که قبلاً داشته از دست بدهد چه کنیم؟
این موضوع را با پزشک مطرح کنید. از دست دادن مهارت قبلی از مواردی است که نیاز به توجه و بررسی دارد.
جمعبندی
دو سالگی دورهای مهم در رشد زبان، استقلال و مهارتهای حرکتی کودک است.
ترکیب کردن دو واژه، اشاره به تصاویر کتاب، شناخت بعضی اعضای بدن، توجه به احساسات دیگران، استفاده از چند اسباببازی در یک بازی، دویدن، لگد زدن به توپ و غذا خوردن با قاشق از نقاط عطف مهم این سن هستند.
دو سالگی همچنین یکی از زمانهای مهم غربالگری اوتیسم است.
هدف از این چکلیست مقایسه کودک با دیگران نیست. اگر درباره گفتار، حرکت، بازی یا ارتباط اجتماعی فرزندتان نگرانی دارید یا کودک مهارتی را که قبلاً داشته از دست داده است، موضوع را با پزشک مطرح کنید.
مرحله قبل:
← رشد کودک ۱۸ ماهه؛ چه مهارتهایی باید داشته باشد؟
مرحله بعد:
← رشد کودک ۳۰ ماهه؛ کودک دو سال و نیمه چه مهارتهایی باید داشته باشد؟
